توصيف موردي: محله تجريشآنچه امروز ميدان تجريش و اطراف آن را تشكيل ميدهد روزگاري روستايي با صفا بوده است ولي اكنون در دل كلان شهري چون تهران قرار دارد.
شايد همين امر باعث شده است در اين محل آميزهاي از نمادها و مظاهر سنتي و مدرن در جوار هم ديده شوند.
محله تجريش يكي از مراكز مهم خريد مردم تهران به ويژه در مورد لباس است كه يك ويژگي خاص دارد؛ افرادي از طبقات اجتماعي متفاوت و سليقههاي گوناگون ميتوانند لباسها و برخي ديگر از كالاهاي مورد علاقه و نياز خود را در بازارچهها و مغازههاي واقع در اطراف اين ميدان خريداري كنند؛ براي مثال پولدارها و طبقات متوسط از بازارچه قائم و افراد كمدرآمدتر از بازار قديم يا زيرگذر تجريش.
در دو سوي خيابان از سمت پل تجريش به سمت ميدان قدس مغازههايي به چشم ميخورد كه همگي قديمي به نظر ميرسد هر چند ممكن است بارها در طي سالهاي متمادي صاحبان، فروشندگان و كالاهاي جديدي را به خود ديده باشند.
هنگامي كه از سمت ميدان به سوي كوچهاي كه به بازارچه قائم منتهي ميشود(و در سمت راست خيابان قرار دارد) حركت كني مغازههايي چون سبزيفروشي، مرغ و ماهيفروشي، فستفود، سفرهخانه و شيريني فروشي را در كنار هم ميبيني.
درست در ابتداي كوچهاي كه در انتهاي آن در اصلي بازارچه قائم واقع شده است دكهاي قرار دارد با نام "سمنوي عمه ليلا" كه در آن همراه با سمنو، آبليمو، گوجه سبز و چغالهبادام به فروش ميرسد و در فصل توت ميتواني توت هم از آن خريداري كني.
در ابتداي اين كوچه يك ساختمان قديمي نيز ديده ميشود كه در طبقه همكف آن مغازههاي دو دهنه كيف و كفش فروشي به سبك جديد ساخته شده است و در طبقات دوم و سوم مغازههاي خياطي، جورابفروشي، مغازه فروش لوازم آرايش و ... قرار دارد كه همه آنها قديمي به نظر ميرسند.
در كوچه ياد شده مغازههايي نيز به چشم ميخورند كه محل فروش لباسهايي هستند كه عمدتا در خانه مورد استفاده قرارميگيرند و طريقه قرار گرفتن اين لباسها نبز به سبك قديم است بهگونهاي كه براي مثال برخي از آنها را با حالتي كه چندان منطم نيست به ديوار نصب كردهاند يا بر سر چوب لباسي زدهاند.
در كوچه مورد نظر مغازههاي فروش زيورآلات بدلي نيز انواع و اقسام وسايل تزئيني را به قيمتهاي مختلف و معمولا بالا به خريداران عرضه ميكنند.
به انتهاي كوچه كه ميرسي در بزرگ و اصلي بازارچه قائم را مشاهده ميكني.
در اين بازارچه جديدترين مدلهاي لباس، كيف، كفش و روسري در مغازههاي كوچك و بزرگ به فروش ميرسد و درهر طبقه آن كالاهاي مشابه يكديگر عرضه ميشود براي مثال مانتو و روسري در يك طبقه و كيف و كفش در طبقهاي ديگر. همچنين در بازارچه قائم انواع زيورآلات و وسايل تزئين منزل لوكس در دسترس قرار دارد. يك طبقه اين بازارچه نيز به مغازههاي طلا فروشي اختصاص داده شده است.
بازارچه قائم در دل بازار قديمي تجريش قرار گرقته است.
در بازار قديم تجريش دو تكيه كه به تكيههاي كوچك و بزرگ معروف هستند، قرار دارند كه به وسيله يك خيابان به هم متصل ميشوند، در اين خيابان امامزاده صالح نيز واقع شده است.
در حال حاضر اين دو تكيه در ماه محرم به برگزاري مراسم سوگواري شهادت امام حسين(ع) اختصاص دارد و در ايام ديگر سال به عنوان ميدان ميوهفروشي مورد استفاده قرار ميگيرند.
در دورتادور تكيههاي بزرگ و كوچك بازار تجريش مغازههايي ديده ميشود كه از لحاظ تنوع اجناس و نحوه چينش، اكثر آنها يادآور حجرههاي قديمي هستند. در اين ميان يك مغازه فروش كيف و چمدان به چشم ميخورد كه مشابه همتايان خود در جزاير قشم و كيش است.
در راهروهاي بازار قديم تجريش مغازههاي بسياري وجود دارد كه بي هيچ ترتيبي در كنار يكديگر قرار گرفتهاند. براي مثال عروسك فروشي در كنار لباس فروشي و ساعت فروشي در جنب كفش فروشي قرار دارد. در جوار خواروبار فروشي نيز مغازه فروش نرم افزار كامپوتر ديده ميشود.
در راهروهاي نسبتا تنگ و باريك بازار ،مغازهها كه البته بسياري از آنها بازسازي شده به نظر ميرسند، اغلب كوچك هستند اما حجم زيادي از اجناس را در خود جاي دادهاند كه ابن نكته نيز يكي از ويژگيهاي حجرههاي قديمي در بازارهاي ايراني است.
در ميان بازار، در چند نقطه يكي از درهاي ورودي بازارچه قائم وجود دارد. شايد سازندگان آن آگاهانه و با اين قصد لفظ بازارچه را برايش به كار بردهاند تا نزديكي و پيوند بازارچه قائم و بازار قديم تجريش را نشان دهند و چنين القاء كنند كه بازارچه از دل بازار برخاسته است كه البته در حقيقت اين دو تفاوت بسيار با يكديگر دارند.
هر چه به سمت انتهاي بازار به پيش ميروي و به خيابان شهرداري نزديك ميشوي مغارهها سبك و ظاهر مدرنتري به خود ميگيرند.
پس از خروج از بازار قديم تجريش و ورود به خيابان شهرداري چند مركز خريد كوچك و بزرگ(يا در اصطلاح پاساژ) ديده ميشود. هنگامي كه از خارج به درون يكي از اين مراكز خريد نگاه ميكردي مغازههاي آن به نظرت قديمي ميرسيدند چرا كه اجناسي كه در آنها به فروش ميرسيد و نحوه چينش آنها شباهتي به مغازههايي كه براي مثال در بازارچه قائم به چشم ميخورد، ندارد. براي مثال صاحب يكي از مغازههاي ابتدايي اين مركز خريد در جلوي در مغازه خود يك پيژامه مردانه را براي فروش به نمايش گذاشته بود و در كنار آن نيز چند پيراهن زنانه گلدار نخي قرار داده بود، از خود كالاهاي عرضه شده در اين مغازه كه بگذريم نحوه چينش آنها در بيرون از مغازه، ديگر در كمتر مركز خريد مدرني ديده ميشود. كمي كه خط نگاهت را از مغازه توصيف شده جلوتر مييردي يك پله برقي را ميديدي كه بدون حركت در جاي خود ايستاده است.
در اين محدوده علاوه بر مراكز خريد، ايستگاه اتوبوس و پاركينگ تجريش نيز قرار دارد.
در يكي از كوچههاي اين محله در كنار يك مغاره ميوه وسبزي فروشي قديمي و بدون تابلو، يك مغازه بزرگ سوپر ديده ميشود كه ميتوان اجناس لوكس و احتمالا گرانقيمتي را از آن خريداري كرد؛ يك تابلو بررگ با لامپهاي درخشان نئون نيز در سر در اين مغازه خودنمايي ميكند.
در آن حوالي يك ساختمان كهنه با در چوبي قديمي قرار دارد كه در كنار آن مغازهاي جديدترين مدلهاي عينك آفتابي را به فروش ميرسد.
در ابن محله، كوچهاي نيز وجود دارد كه در ابتداي آن يك سقاخانه واقع شده است تا لبان تشنهاي را سيراب كند. از همان ابتداي كوچه كه نگاهي به درون آن بيفكني، ساختمانهاي چند طبقهاي را ميبيني كه در كنار درختان سر به فلك كشيده كه از روزگاران قديم بر جاي ماندهاند، قرار گرفتهاند. وجود اين درختان از عمر طولاني محله يادشده حكايت ميكند.
در آن اطراف، يك ساختمان نيز ديده ميشود كه در يك طبفه آن لبنيات چوپان و رستوران گندم قرار دارند و در طبقهاي ديگر دفتر نمايندگي روزنامه اطلاعات و انتشارات موسسه اطلاعات به چشم ميخورد.
آنچه در قلب اين محله خودنمايي ميكند مقبره امامزاده صالح است كه افرادي از طبقات مختلف اجتماعي و با ظاهر متفاوت به سوي آن روان هستند.
از پشت گلدستههاي مقبره امامزاده صالح تابلوي بازارچه قائم ديده ميشود.
جلوي در مقبره كه ايستاده باشي، تابلوي يك مركز خريد بزرگ ديگر را نيز ميبيني با نام تنديس كه مغازههايي با اجناس لوكس و گرانقيمت،شركتهاي تجاري و چندين طبقه پاركينگ را در خود جاي داده است.
از كوچههاي اين محله كه خارج شوي و به خيابان اصلي بازگردي زيرگذري را ميبيني كه در آن انواع و اقسام كالاها و خدمات ارائه ميشود، از تايپ و فروش CD گرفته تا تعمير چتر و ... .
علاوه بر تفاوت ظاهر مغازهها در مكانهايي كه توصيف شد، ظاهر و پوشش آدمها نيز متفاوت است. به ويژه نوع پوشش و آرايش و پيرايش زنان، مردان، دختران و پسراني كه در بازارچه قائم ديده ميشوند با آناني كه براي خريد به بازار قديم تجريش ميآيند آشكارا متفاوت است. براي مثال اگر در بازارچه قائم تعداد زيادي از دختران آرايش كرد،ه با موهاي رنگ زده و مانتوهاي كوتاه و مدلدار ميبيني در بازار تجريش كمتر چنين دختراني مشاهده ميشوند و نوع پوشش و آرايش اغلب دختران در اين بازار ساده است.
يكي از معدود مكانهايي در اين محله كه ميتوان افرادي با ظاهر متفاوت را در كنار يكديگر ديد امامزاده صالح است.
آنجه در اين نوشتار توصيف شد در محدودهاي كه از پل تجريش آغاز ميشود و تا ميدان قدس ادامه مييابد، قابل رويت است. البته باز هم ميتوان از تضادهاي موجود در اين محدوده نوشت اما به نظر ميرسد با همين مقدار نيز ميتوان آنچه را تحت عنوان توسعه نامتوازن در نوشتار حاضر مورد بررسي قرار گرفت، مشاهده كرد.
منابع و مآخذ
كتابها
آزاد ارمكي، تقي، جامعهشناسي توسعه (اصول و نظريهها) ، تهران: نشر علم، چاپ اول، 1386
عاملي، سعيد رضا، جهاني شدن ها: مفاهيم و نظريهها، شماره24، 1380
كيوستو، پيتر،منوچهر صبوري، انديشههاي بنيادين در جامعهشناسي، نشرني، 1380
گيدنز، آنتوني، محسن ثلاثي، پيامدهاي مديرنيت،تهران: نشر مركز، چاپ سوم،
1384
لرنر، دانيل، غلامرضا خواجهسروي، گذر جامعه سنتي (نوسازي خاورميانه)
ميلاني، محسن، مجتبي عطار زاده، شكلگيري انقلاب اسلامي (از سلطنت پهلوي تا جمهوري اسلامي) ، تهران: گام نو، چاپ چهارم، 1385
مقالات و گزارشها
اس.ار.ملكات، سرينو، يونس شكرخواه، "نظريههاي ارتباطات توسعه"، تهران: رسانه (فصلنامه مطالعاتي و تحقيقاتي وسايل ارتباط جمعي)، سال شانزدهم، شماره 4، زمستان 84
حجاريان، سعيد، "ناموزوني فرايند توسعه سياسي در كشورهاي پيراموني"
حقي، رضا، "نقش فناوريهاي نوين اطلاعات و ارتباطات (ITC) در توسعه انساني"، پاياننامه براي اخذ مدرك كارشناسي ارشد ارتباطات در دانشگاه علامه طباطبائي، سال تحصيلي 82-81
خانيكي، هادي، "بنيادهاي مطالعات ارتباطات و توسعه ملي در ايران "، تهران: فصلنامه علوم اجتماعي،شماره 28 و29، زمستان 1383 و بهار 1384
خانيكي ، هادي، "ارتباطات توسعه؛ كاوشي در تعاريف مساله بنياد"، تهران: رسانه (فصلنامه مطالعاتي و تحقيقاتي وسايل ارتباط جمعي)، سال شانزدهم، شماره 4، زمستان 84
خبرگزاري مهر، "شوق تحصيل به بهاي سالهاي دور از ندرسه؛ گزارش مهر از اهداف ايجاد مراكز آموزش از راه دور در كشور"
سايت آفتاب، "مجازات قانوني چاره كوذك آزاري نيست"، 12 ارديبهشت 1385
ماهنامه اقتصاذ ايران، شماره 88، خرداد 1385
مهديزاده، محمد، "انديشههاي سنت و تجدد در مطبوعات ايران"، پاياننامه براي اخذ مدرك كارشناسي ارشد ارتباطات در دانشگاه علامه طباطبائي، سال تحصيلي 75-74
وبلاگ بام ايران، "چالشهاي دهه سوم انقلاب"، يكشنبه 12 بهمن 1382
